kulturetxea01

Altzolatarren Dorretxea (XV. mendea)

Gaur egun Kultur Etxea den Altzolatarren dorretxeaz ditugun lehen berriak XV. mendekoak dira. Hiri gutunaren arabera, etxearen jabeen eta Hiriko Kontzejuaren artean izandako auzi baten ondorioz, eraikitako barruti harresitutik kanpo utzi baitzuten.

Geroago, 1484eko urtean hain zuzen, Dorrearen jabeen eta Hiriko Kontzejuaren artean emandako eskritura baten lekualdaketa agertzen da. Agiri hori Udal Artxibategian dago. Larrialdi uneetan, eraikinak Hiriko Kontzejuen egoitzarako balio izan zuen.

1967ko artikulu batean Luis Ecenarrok honako hau dio: "1560ko sutean, Elgoibarko historian izandako lehen hondamendian, Udaletxea suntsitu zen, eta herritarrak, Ascensio de Altzola kapitainarena zen dorretxearen gela nagusian bildu ziren, beraien batzarrak ospatzeko eta herriaren berreraiketa adosteko, horretarako beharrezko ordenantzak eginez, besteak beste eraiki berriak nolakoak izan behar ziren jasoz; eraikinen altuera, erabili beharreko materiala...".

1822an, absolutista eta liberalen arteko matxinadaren unerik beroenean, Dorretxea gotortu egin zuten "herriaren eskuinaldearen euskarri eta defentsarako balio zezan". Ez da inongo dokumentu grafikorik aurkitu eraikinaren jatorrizko egoerari eta egindako aldaketei buruzko informaziorik emango digunik, 1914ko "Album gráfico-descriptivo del País Vascongado"n agertu zen argazkia izan ezik. Bertan ikus daitekeenez, altura bereko beste gorputz bat du erantsita eta fatxadaren elementuetan zenbait aldaketa; kantoiko balkoi korritua, fatxada nagusiaren alboetako bi ateen ordez, leihoak...

Geroago, enparantzaren gaineko fatxadari bolumen bat gehitu zitzaion beheko oinean. Honek 60 hamarkadaren azkenaldera arte iraun zuen. Gehigarri hori bota egin zuten etxearekin muga egiten duen merkatu plaza eraikitzeko.

Hasiera

 

olaso1olaso2Olasoko Hilerria (XV. mendea)

1459. urtean eraiki zuen Martin Sanchok, sarrerako arkupean irakur daitekeen inskripzioaren arabera. Gaur egun, hilerriko sarrera den arku zorrotza garai bateko Olasoko San Bartolome eliza zaharretik geratzen den hondarra da. Garai batean, Olasoko San bartolome eliza herriko parrokia izan zen.

Barnekaldean, txaranbeldun ate eder bat du. Sarrerako atea zutabe batek erdibitzen du, eta eskoramenduan, Bizkaiko eliza gotikoetan oso ohikoa den angrelatu zabal bat du. Kabeta handietan, arkibolten artean eta errezelen azpian 20 estatua txiki daude.

Urteen eraginez, aldaketa nabariak izan ditu eliz atari honek. Esate baterako, montura bikoitzeko sarrerako arkuak eskulturarik ez badu ere, litekeena da jatorriz Bibliako istorio politen irudiak izatea.

Argazki zaharretan heriotza islatzen duten inskripzioak irakur zitezkeen. Horretaz gain, bazegoen buru hezur bat, gurutzaturiko bina tibiarekin batera. Portada hilerriko sarreratzat jarri zutenean egin zen inskripzioa, baina gaur egun desagertua dago.

Atezangoetan bost irudi ikus daitezke: San Pedro, San Paulo, San Bartolome, San Joan Bataiatzailea eta San Sebastian. Jatorriz sei irudi zeuden, baina eskuinaldekoa falta da.

Hasiera

 

parrokia2parrokia04San Bartolome Parrokia (XVIII. mendea)

XVIII. mendeko eraikuntza da, eta garai hartan, arkitektura eskurialenseak Euskal Herrian izan zuen eragina nabari zaio. Longa, Larraza eta Ibero arkitektoek eraiki  zuten, eta obrek 25 urte iraun zuten. 1716an inauguratu zen parrokia. Dorrea barrokoa da, eta Justiniani italiarrak eta Ugartemendia euskaldunak egin zuten altare nagusiak proiekzio klasikoa du, barroko itxura ere izan arren. San Bartolomeren irudia dago altare nagusiko erretaulan. Bertan, oso ongi ikus daiteke santuari azala nola kendu zioten. Hala ere, garai batean San Anton Abad izan zen Elgoibarko zaindaria, gaur egun herriko bigarren zaindaria den arren. Parrokian badago San Antonen irudia, Arizmendi eskultore donostiarrarena dela uste dena.

Ia lau urtez obretan egon eta gero, berrikuntza lan izugarria egin ondoren, 1997an berrinauguratu da parrokia.

Hasiera

 

santaklara1Santa Klara Komentua

1533 urtearen bueltan, Oñatiko Bidaurreta komentutik etorritako hiru mojak eta herriko hiru mojagaik (Maria Gracia Sarasua, Maria Ibañez de Karkizano eta Domenja Larreategi) osatu zuten lehen komunitate hau. Fundatzailea María Ramos de Sarasua izan zen, Pedro González de Jausororen alarguna.

Mojek bi aldiz ihes egin behar izan zuten gerra zela eta: 1794an eta 1937an. 1957an neskentzako eskola ireki zuten. Eskola, 1973ra arte egon zen zabalik. 1976. urteko abenduaren 18an komentu berria estreinatu zuten. Gaur egungo komentua, aurrekoaren ondoan kokatutako eraikuntza modernoa da.

Hasiera

 

udaletxe01Udaletxea  (XVIII. mendea)

Kontzejuak 1734an hartutako erabaki baten ondorioz eraiki zuten Udaletxea, Simon Muguruzak San Bartolome parrokiatik hurbil zituen lursail batzuetan. Garai hartan, Foruen plazari Kalegoen plaza deitzen zioten.

Parrokiak, Etxe Kapitularrak, arkupedun etxebizitza eraikin batek eta ibairako bidea ixten duen pilotaleku batek plaza barroko bikaina osatzen dute.

Oin errektangularreko eraikin barroko hau, euskal Etxe Kapitularren tipologian sartzen da bete-betean. Ibero arkitektoen obra da. Beheko oinean, erdi puntuko bost arkuren bidez eratutako karrerapeak dago; arkuen gainean balkoi nagusia dago, eta alboetan beste bi balkoi txikiago. Erdian, guztiari osotasuna emanez, teilatu-hegalaren gainetik fatxadarekiko perpendikularra den teilatutxo baten azpian, herriko armarria dago. Lehen solairuko bost baoen gaineko apaindura lerromakurrek eraikinaren izaera barrokotasuna aldarrikatzen dute.

1498an Errege Katolikoek Elgoibarri eman zizkioten osagai heraldikoen erakusgarri den armarria, bi laurdenetan banatuta dago.  Lehenengoan gaztelu almenatu bat dago, eta bigarrenean, Gipuzkoa osoko ganboatarren buru zen Olasoren oinetxetik harturiko hiru bihotz. Armarriari bi lehoi herrestarik eusten diote. Behealdean  munstro-buru handi bat du, eta luma apaingarridun kasket batek multzo hori biltzen du. Guztia landare-munduko osagai bihurritu ugarik hornitzen dute, baita gerrako gesten oroigarri diren bi kainoik ere.

Hasiera

 

bainuetxea

Altzolako Bainuetxea

Istorio batek dioenez, negu partean haur batzuk Deba ibaian bainatzen ari omen ziren. Halako batean, ibaiaren ezker aldean, ura oso bero irteten zela konturatu ziren. Egia izan ala ez, 1775 urtean Francisco Plazón mediku jaunak Udalari idatzi bat bidali zion Altzolako toki jakin batetik ateratzen zen ura osasunarentzat onuragarria zela esateko, eta nola edo hala, iturburua bila zezala eskatu zion. 

1844an, Pedro Manuel Atristainek, sasoi hartan alkate zenak, Altzolako ur-beroak erregistratu eta "Etxe-zuria" baserria bota eta gero, bainuetxea eraiki zuen. Bainuetxea 1846an inauguratu zen. XIX. mendean ospe handia izan zuen bainuetxeak. Erbestetik jende asko etortzen zen ur termalak edan eta gaixotasunak sendatzeko, edo besterik gabe, atsedena hartzeko asmoz.

Gaur egun Altzola auzo txikia da, baina garai batean inguruko topagunea izan zen, eta hamar hotel eta ostatu ere izan zituen: Larrañaga, Boulevard, Alzola, Zelaia, Albizkoa, Ituarte, Sebastiana, Leocadia, Juliana eta Dolores. Jende dotore eta diruduna joaten zen Altzolako Bainuetxera. Gaur egun, bainuetxe bezala funtzionatzen ez duen arren, oraindik ere, bertako ura komertzializatu egiten da, eta ur hau inguruetako onenetarikoa da.

Hasiera

 

zabaletorreZabalatorre baserria

Herriaren kanpoaldean, Arriaga auzoan, muino batean kokaturik dago. Bertatik bailara osoa ikusten da. Hortik hurbil Apatrizbekoa baserria dago. Bertan, oraindik ere badabilen ur errota bat dago. Dorretxeak oinplano karratua eta bi isurkiko teilatua ditu. Hiru solairu eta ganbara batez osatua dago. Silarrizko eskantzuak eta markoak dituzten harlangaitzezko eta sillarrixkazko hormak ditu. Jatorrizko elementu asko ditu, hala nola, arku zorrotzdun portadak, leihate bikoitzak, arku zorrotzdun leihateak, gezileihoak, modiloilak etab.

1451. urtean, baserri hau Ibañez Zabalarena zen. XVI. mendearen erdira arte bizi izan zen leinu hori bertan. Leinu horrek, 1516an, Elgoibarko San Frantzisko komentuaren eraikuntzari ekonomikoki lagundu zion. Mende hartan, Zabale eta Karkizao etxeak maiorazko batean elkartu ziren, eta urteetan zehar, beste etxe batzuk gehitu zitzaizkion maiorazko horri. Hasiera

 

sanpedroermitaIdotorbe (San Pedro) auzoko Ermita

Eibarko artzapezgoaren barruan dagoen Elgoibarko San Bartolome parrokiarena da ermita hau. Herritik kanpo, izen bereko landa-auzoan, San Pedro mendiaren gailurrean eta Kalamuako mendialdean dago. Bertatik, Eibarko Arrateko Amaren ermita ikusten da, baita gure herria inguratzen duten mendi guztiak, herria bera eta Olasoko Hilerriaren elizataria ere. Tamaina handiko ermita da. Oinplano ia karratua, hiru isurkitako teilatua, absidearen aldean beste hiru isurki gehigarri eta nabe bakarra ditu. Harlanduzko hormak ditu, eta kontrahorma batzuetan eskantzuak. Lehen atearen baoa erdipuntuko arkuduna da (gaur egun estalita dago) eta arku konopialdun leiho bat ere badu. Estalitako arkuaren harlanduak, gangan nitxo bat eta neurri handiko dobelak ditu. Arku horrek, berriagoa dirudien eta hiru oin eta lau isuri dituen kanpai bakarreko kanpandorrearen atarte txikira ematen du.

Ermitaren ondoan bi pilotaleku txiki daude. Elizaren parean San Pedro baserria dago. Gaur egun, baserri hori jatetxea da.

Idotorbeko lauan mahai batzuk daude zuhaitzpean. Lauan, Udalak zabuak eta txirristak jarri ditu txikienentzat. Auzoan idi demarako probalekua eta estalitako bolatokia ere badaude. Hasiera

 

azkueermita

Azkue (San Roke) auzoko ermita

 

Hasiera batean San Vicente Azkue ermita zen, baina herriak izurritea jasan zuen urte batean, herritarrek San Rokeri erregutu zioten gaixotasun hura senda eta desagertaraz zezan. Santuak ondo bete zuen eskatutakoa.

Harrezkero, ermitari San Roke deitu izan zaio eta santu honek gaixotasunak sendatzen dituen fama dauka. Ermitaren puntan, kanpaien gainean, burdinez eginiko bi boxeolariren irudiak ikus daitezke. Dirudienez, 1971. urte inguruan, Urtain boxeolaria, Europako txapelduna, bertan izan zen eta bere omenez jarri zuten irudia azkuetarrek. Hasiera

  

sallobenteSallobente-Ermuaran auzoko Ermita

Sallobente-Ermuaran auzoan dagoen ermita polit honen gauzarik azpimarragarriena bere margoak dira. 1989an, kasualitatez aurkitu ziren Sallobente-Ermuaraneko ermitako Erdi Aroko margoak. Izan ere, ermita berreraiki behar zela eta, zenbait konponketa egiteko erretaula eraman zutenean konturatu ziren, azpian, balio izugarria zuten margoak zeudela.

Pintura neoklasikoak, errenazimendu garaikoak eta gotikoak daude. Guztiak behar bezala zaharberritu eta 1996ko azaroaren 27tik hona ikusgai daude. Adituen esanetan, pintura gotikoak Gipuzkoako zaharrenak dira, Ekain eta Altxerri kobetako pinturen ondoren. Hasiera